Voorkom ruzie over de erfenis: ‘Een executeur moet als een Oom Dagobert op het geld zitten

Geplaatst op 02-12-2020

Er komt een tijd dat je alles moet nalaten. Een executeur ziet erop toe dat dit volgens je laatste wens gebeurt. Hoe regel je dat? En waar begin je aan als je zelf als executeur wordt gevraagd?

Wie krijgt de gouden ketting van ma? Of het Zwitserse horloge van pa? Helaas zorgt een erfenis vaak voor gedoe binnen de familie. Je kunt dat voorkomen met een testament en het benoemen van een executeur. Die zorgt ervoor dat je laatste wil daadwerkelijk wordt nageleefd en uitgevoerd - ook als de erfgenamen het niet leuk vinden.

Wie kies je als executeur?
Een executeur benoem je bij de notaris. Dat kan iedereen zijn: een familielid, goede vriend of de notaris zelf. Omdat het afwikkelen van een erfenis ingewikkeld kan zijn, is het wel belangrijk dat je een bekwame uitvoerder kiest. ,,Veel mensen zeggen ja tegen een executeursbenoeming, terwijl ze eigenlijk niet goed weten waartegen ze ja zeggen’’, is de ervaring van Aniel Autar, notaris bij Kooijman Autar Notarissen. ,,Helaas leidt dat geregeld tot geruzie en soms zelfs tot rechtszaken.’’

Volgens Autar is het vooral belangrijk dat de executeur verstand heeft van geldzaken en de financiële situatie goed kan inschatten. Daarnaast moet de executeur over voldoende tijd beschikken. Het gehele proces kan al gauw enkele maanden in beslag nemen. Ook moet hij of zij een diplomaat zijn. ,,Een goede executeur staat boven de partijen en bewaart de vrede tussen de erfgenamen.’’

Beschikt de executeur niet over voldoende kennis en kunde, dan is het verstandig dat de erflater in zijn testament bepaalt dat de executeur andere partijen mag betrekken bij het afwikkelen van de erfenis. Denk aan een boekhouder, makelaar of advocaat. Een executeur mag namelijk niet op eigen houtje een expert inhuren en die kosten van de boedel aftrekken.

De erflater kan de afwikkeling verder vergemakkelijken door taken op te knippen en te verdelen over meerdere executeurs. Bijvoorbeeld een executeur die de begrafenis regelt en een andere die zorgt voor de verkoop van een onderneming.

Vroeger kon je een executeur in een codicil benoemen, tegenwoordig is een bezoekje aan de notaris verplicht. Autar ziet geregeld dat de executeur meekomt bij zo’n bezoek. ,,Heel verstandig, want die kan dan meteen vragen wat van hem of haar verwacht wordt. Het is niet de bedoeling dat de executeur bij de bespreking van het testament aanwezig is. De erflater mag bij zo’n gesprek niet door anderen beïnvloed worden.’’

Het aanvaarden van het executeurschap gebeurt na het overlijden van de erflater. Je mag de functie weigeren, ook als je de overledene bij leven hebt beloofd die te aanvaarden. De erflater kan in zijn testament een tweede executeur benoemen, voor het geval de eerste weigert.

Welke bevoegdheden en taken heeft een executeur?
Er zijn drie soorten executeurs, met elk hun eigen taken en bevoegdheden. Soms worden ze aangeduid met sterren, die staan voor hun mate van bevoegdheid.

1 ster: De uitvaartexecuteur
Is alleen verantwoordelijk voor de begrafenis of crematie. Hij of zij regelt de praktische zaken rondom de uitvaart en heeft verder geen rol in het afwikkelen van de erfenis. Vaak wordt de uitvaartexecuteur naast een van de andere executeurs benoemd.

2 sterren: De beheersexecuteur
Hij of zij heeft het beheer over alle bezittingen van de overledene en moet die beschermen tegen hebberige erfgenamen of andere plunderaars. ,,De beheersexecuteur moet als een soort Oom Dagobert op het geld zitten’’, zegt Autar. ,,Niemand behalve hij mag het aanraken.’’

Soms vraagt dat om forse maatregelen, zoals het vervangen van sloten. Autar: ,,Dat klinkt misschien rigoureus, maar je weet soms niet wie er allemaal een sleutel van het huis heeft en de boel kan leegroven. Als er iets misgaat, kun jij als executeur daarvoor aansprakelijk zijn.’’

De beheersexecuteur maakt ook een boedelbeschrijving, waarbij in kaart wordt gebracht wat de overledene aan bezittingen en schulden heeft nagelaten. Als er niet voldoende geld is om alle schuldeisers te betalen, mag hij bezittingen van de overledene verkopen. Daarover moet hij wel met de erfgenamen overleggen. Volgens Autar gaat het daar nog weleens mis. ,,Je kunt gemor voorkomen door erfgenamen geregeld via een mail in te lichten over de voortgang van de afwikkeling.’’

Tot slot heeft de beheersexecuteur als plicht tijdig aangifte erfbelasting te doen. ,,Doet-ie dat niet, dan is hij hoofdelijk aansprakelijk’’, waarschuwt Autar. Een veelgemaakte fout is volgens Autar dat de beheersexecuteur de erfenis verdeelt. ,,Dat mag hij niet; hiervoor zijn de erfgenamen zelf verantwoordelijk.’’

3 sterren: De executeur-afwikkelingsbewindvoerder
Hij is naast beheersexecuteur ook bewindvoerder. In het testament kan worden bepaald dat hij wel de nalatenschap onder de erfgenamen mag verdelen, of zonder hun toestemming bezittingen mag verkopen, zoals het huis van de overledene.

De erflater kan in zijn testament de notaris tot afwikkelingsbewindvoerder benoemen. Wel moet hij dat vooraf bespreken, want niet alle notarissen willen een benoeming aanvaarden.

Als alle schulden zijn voldaan, moet de executeur rekening en verantwoording afleggen bij de erfgenamen. Er bestaat geen wettelijk verplichte vorm waarin dat moet. Het is gebruikelijk dat de executeur toelichting geeft op zijn of haar werkzaamheden en een overzicht toont van inkomsten en uitgaven. ,,Als de erfgenamen daarmee akkoord zijn, kunnen ze schriftelijk kwijting en decharge verlenen’’, legt Autar uit. ,,Daarmee verklaren ze dat de executeur goed werk heeft geleverd.’’

Hoeveel tijd en beloning krijgt de executeur?
Het afwikkelen van een erfenis duurt gemiddeld een half jaar tot een jaar. Een executeur heeft volgens de wet anderhalf jaar de tijd om zijn werk af te ronden. Die termijn kan door de rechter steeds met zes maanden worden verlengd. Autar: ,,Anderhalf jaar klinkt misschien lang, maar als er bijvoorbeeld een onderneming in de nalatenschap zit, is die tijd vaak te kort.’’

De wettelijke beloning voor de executeur is 1 procent van het vermogen op de dag van overlijden van de erflater. Laat hij 150.000 euro na, dan krijgt de executeur dus 1500 euro. Erflaters kunnen in hun testament ook zelf een honorarium vaststellen, of aangeven dat de executeur geen vergoeding ontvangt. ,,Als het een zoon of dochter betreft, krijgt die meestal geen beloning’’, zegt Autar. ,,Wel is het gebruikelijk dat zijn of haar onkosten worden vergoed.’’

Een professionele executeur wordt vergoed op basis van bestede tijd. Notarissen en juristen rekenen tussen de 175 en 250 euro per uur. De afwikkeling van een rechttoe rechtaan nalatenschap zonder ruziënde erfgenamen of andere complicerende factoren kost tussen de 2000 en 5000 euro. De executeurskosten voor nalatenschappen met een (te verkopen) huis liggen vrijwel altijd hoger.

Op internet vind je ook ondernemers en bedrijven die een nalatenschap kunnen afwikkelen, met uurtarieven tussen de 100 en 150 euro. Let wel op: iedereen mag zich professioneel executeur noemen. Het is verstandig iemand te kiezen met een notariële achtergrond of aantoonbare kennis van het erfrecht.


‘Het bleek allemaal niet rooskleurig’
Toen de vader van Kelly Eekhof (35) uit Wervershoof plots ernstig ziek werd en niet veel later overleed, kwam ze voor een verrassing te staan: ze was door haar vader als executeur benoemd. Ze aanvaardde de functie, maar voor rouwen was vervolgens geen tijd. ,,Al snel kwamen we schulden tegen en ook het bedrijf van mijn vader bleek er minder rooskleurig voor te staan dan we dachten.’’

Zijn gordijnatelier was een financiële wirwar. ,,Daarom hebben mijn broer en ik toen een accountant in de arm genomen.’’

Na tien maanden moest het bedrijf - het levenswerk van haar vader - failliet worden verklaard. ,,Een zware keuze, maar het was niet meer te doen.’’

Bron: AD